روابط عمومی کانون وکلای دادگستری کرمان به نیابت از جامعه وکلا، ضمن گرامیداشت نام و یاد شهید محمود صارمی و تبریک روز خبرنگار به انجام مصاحبه با علی خواجوئی راد، رئیس کانون وکلای دادگستری کرمان به عنوان نماینده وکلا در هیأت منصفه مطبوعات و همچنین روح اله خدیشی، نماینده روزنامه نگاران در هیأت منصفه مطبوعات مبادرت نموده است. امید آن دارد مصاحبه پیش رو، دغدغه‌ها و چالش‌هایی که اصحاب رسانه با آن مواجه‌اند  را به خوبی منعکس نماید.

 

  • رئیس کانون وکلای دادگستری کرمان:

هیأت منصفه مطبوعات نماینده وجدان بیدار و آگاه جامعه است

هیأت منصفه مطبوعات، وجدان بیدار و آگاه جامعه هستند و نقش بی بدیلی در روشنگری و آگاهی بخشی به قضات اعمال می‌کنند.

 

 

* ضمن تشکر و سپاس از حضور حضرتعالی در این مصاحبه، خواهشمند است درباره سوابق تحصیلی و شغلی خود کمی توضیح دهید.

به نام خدا. بنده علی خواجوئی راد هستم تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته حقوق  اخذ نموده و  موضوع پیشنهادی مربوط به رساله دکتری را به تصویب رسانده و در حال نگارش رساله خود هستم. در حال حاضر به عنوان رئیس کانون وکلای دادگستری کرمان در حال خدمت به اعضای محترم این کانون می‌باشم و علاوه بر وکالت، به عنوان مدرس مدعو در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان، دانشگاه پیام نور، دانشگاه علمی کاربردی و سایر مؤسسات آموزشی تدریس دارم و همچنین نماینده وکلا در هیأت منصفه مطبوعات هستم.

* به نظر شما نسبت آزادی مطبوعات با هیأت منصفه در چیست؟  آیا هیأت منصفه می‌تواند نتیجه مؤثری بر آزادی مطبوعات داشته باشد؟

نسبت آزادی مطبوعات با هیأت منصفه، نسبت آئینه به تصویر است چرا که هیأت منصفه در واقع بازتاب تأثیر خبر در جامعه را تفسیر می‌کند و اصحاب رسانه با توجه به برداشت‌های متفاوت از جرایم مطبوعاتی، اطمینان  خواهند داشت که خبر آن‌ها توسط جمعی از نمایندگان اقشار مختلف به عنوان چشم ناظر افکار عمومی مورد بررسی قرار می‌گیرد و موجب  می‌شود قاضی، در صدور رأی، عرف و دیدگاه عمومی را مورد ملاحظه قرار دهد. همانگونه که از نام آن مشخص است هیأت منصفه انصاف و عدالت را نهادینه و زمینه تحقق آزادی مطبوعات را فراهم می‌کند.

* با توجه به قانون مطبوعات، آیا نهاد هیأت منصفه مبتنی بر چنین فلسفه‌ای تشکیل شده است؟

در جرایم مطبوعاتی رجوع به نظرات اقشار مختلف جامعه با عنوان هیات منصفه که متولی انعکاس افکار عمومی هستند برای رسیدگی به اتهام فردی که متهم به ارتکاب آن می‌باشد، ضروری است. در واقع به این دلیل که اصحاب مطبوعات، در راستای تنویر افکار عمومی تلاش می‌کنند لذا نمی‌توان تصور کرد جرائمی که در مطبوعات ارتکاب می‌یابد همراه با سوء نیت بوده است از این‌رو، قانونگذار آئین رسیدگی خاص و افتراقی برای این جرائم در نظر گرفته است و آئین دادرسی خاصی از جمله حضور هیأت منصفه در رسیدگی به جرائم مطبوعاتی حاکم است.

* به نظر شما نارسایی‌های تقنینی در مواد قانونی مربوط به هیأت منصفه چه می‌باشند؟

در برخی موارد تصویب قانون‌های مغایر با هم در ادوار مختلف، نارسایی‌های قانونی ایجاد نموده است از جمله اینکه لایحه قانونی مطبوعات مصوب 1358، رأی این هیأت را برای قاضی الزام‌آور دانسته است این در حالیست که طرح اصلاحی آن در سال 1379، آن را تغییر و به آن جنبه مشورتی داد. علاوه بر این، بر خلاف هیأت منصفه مصوب 1382 که انتخاب اعضای این هیأت را به سوی مردمی شدن هدایت کرده، قانون فعلی، این انتخاب را در اختیار کارگزاران دولت قرار داد و هیأت منصفه از نمایندگان گروه‌های حرفه‌ای و صنفی خاص تشکیل می‌شود. حال آنکه هدف از محاکمه با حضور هیات منصفه این است که روشن شود اتهام منتسب به متهم از دیدگاه مردم عادی وارد است یا خیر و جامعه آنچه را واقع شده جرم تلقی می‌کند یا خیر.

یکی دیگر از نارسائی‌های تقنینی که می‌توان به آن اشاره کرد، محدود بودن مرزهای صلاحیت تصمیم‌گیری این هیأت در زمینه دو جرم سیاسی و مطبوعاتی است که لازم است گستره شمول آن به همه جرم‌های تعزیری تسری پیدا کند.

* در مدت حضور شما در هیأت منصفه مطبوعات، چه تعداد دادگاه مطبوعات تشکیل شده است؟ دادگاه‌ها علنی برگزار شده‌اند؟

خوشبختانه رسانه‌های استان کرمان، رسانه‌هایی قانون گرا و ملتزم به اخلاق و مقررات می‌باشند و تشکیل تعداد معدودی پرونده مطبوعاتی که فکر می‌کنم حدوداً 10 مورد  در دوران عضویت اینجانب می‌باشد، مؤید این امر است.

* تعامل نمایندگان اقشار مختلف در هیأت منصفه فعلی چگونه است؟

با وجود انتخاب اعضای هیأت منصفه از بین گروه‌های مختلف جامعه، وحدت و همدلی بسیار خوبی بین اعضای فعلی هیأت منصفه وجود دارد. در واقع علی رغم بحث و مجادله، نهایتاً نظر هیأت منصفه بیان کننده تفسیر و استنباطی است که جامعه از متن خبر داشته و هیأت منصفه اظهار نظر می‌کنند که با توجه به نوع برداشت جامعه از این خبر، رسانه تحت تعقیب، در بیان خبر مقصر بوده یا خیر؟   

* در پایان اگر نکته‌ای باقی مانده بفرمائید.

حقیقتاً وجه مشترکی بین نهاد وکالت و اصحاب رسانه وجود دارد و آن هم امانتداری و عدالت است. من به عنوان نماینده وکلای دادگستری عضو کانون کرمان، قدردان  زحمات بی دریغ اصحاب رسانه هستم. امید است که هرگز کار اصحاب رسانه که از اقشار فرهیخته و نخبگان جامعه هستند به دادگاه کشیده نشود و چنانچه شکایتی نیز رسید بتوان با کمک میانجیگیری، شورای حل اختلاف و یا مشارکت اعضای هیئت منصفه مطبوعات قبل از طرح در دادگاه آن را حل و فصل کرد ولی این اطمینان وجود دارد که در صورت طرح موضوع در دادگاه مطبوعات، هیأت منصفه صرف نظر از امور سیاسی و شخصی، صرفاً بر اساس تکیه بر وجدان و شرافت انسانی و در نظر گرفتن استنباط و درکی که عموم جامعه از خبر داشته است نظر خود را به دادگاه اعلام و در اکثر موارد نیز دادگاه مطبوعات کرمان که از قضات بسیار مجرب، عادل و متعهد برخوردار می‌باشد با تبعیت از نظریه غیر لازم‌الاجرای هیأت منصفه، مبادرت به اخذ تصمیم می‌نماید. 

 

  • نماینده روزنامه نگاران در هیأت منصفه مطبوعات:

هیأت منصفه مطبوعات، تبلور حضور آرا و افکار مختلف جامعه می‌باشد

* با تشکر و سپاس از حضور حضرتعالی در این مصاحبه، خواهشمند است ضمن معرفی ، سوابق تحصیلی و شغلی خود را بفرمائید.

ضمن عرض سلام و احترام حضور شما؛ بنده روح اله خدیشی هستم، فارغ التحصیل رشته روابط عمومی در مقطع کارشناسی و رشته روزنامه‌نگاری در مقطع کارشناسی ارشد و در حال حاضر نماینده روزنامه نگاران در هیأت منصفه مطبوعات، مدیرعامل مؤسسه مطبوعاتی رسانه‌ای پیام‌آوران، مدیر مسئول روزنامه سراسری پیام ما و چند رسانه استانی و نیز مدیر سابق خانه مطبوعات استان کرمان می‌باشم.

* به نظر شما ضرورت وجود هیأت منصفه در دادگاه‌های مطبوعات چیست؟

وجود هیأت منصفه فارغ از مسائل حقوقی که قانون آن را لازم و ضروری دیده است از نظر من تجمیع نظر و دیدگاه‌های مختلف پیرامون مسائلی هست که روزنامه‌نگاران  به آن می‌پردازند. از آنجا که هیأت منصفه برآیند افکار عمومی است لذا نمایندگان اقشار مختلف مردم در این هیأت حضور دارند و دیدگاه‌های افکار عمومی را به دادگاه منتقل می‌کنند. از این منظر هیأت منصفه می‌تواند به تحقق عدالت در قضاوت و فرایند دادرسی کمک کند.

* نظرتان را در خصوص تعامل نمایندگان اقشار مختلف در هیأت منصفه بیان بفرمائید. 

دادگاه مطبوعات که به صورت علنی و با حضور هیات منصفه انجام می گیرد، حداقل یک هفته پیش از زمان رسیدگی از تمامی اعضای هیأت منصفه دعوت می‌کند تا در جلسه محاکمه حضور یابند. نمایندگان اقشار مختلف با حضور در دادگاه، نقش مشاور برای قضات ایفا می‌کنند و پس از اعلام ختم رسیدگی بلافاصله اعضای هیأت منصفه به شور پرداخته و نظر کتبی خود را درباره اینکه متهم بزهکار است یاخیر؟ و در صورت بزهکاری آیا مستحق تخفیف است یا نه؟ اعلام می دارند. در دوره‌ای که من تجربه حضور در هیأت منصفه را دارم این تعامل بسیار ستودنی و جالب است و حتی بیشتر ازآنچه که من تصور می‌کردم. زمانی که اعضا وارد مرحله شور می‌شوند، از زوایای مختلف به موضوع می‌پردازند و در بحث اقناع به جمع‌بندی مشترک می‌رسند.

* آیا قوانین مصوب، اقتضاها و حداقل‌های رعایت شأن و جایگاه اصحاب رسانه را فراهم نموده است؟

اساساً من فکر نمی‌کنم اصحاب رسانه به صورت کلی و یا روزنامه نگاران شأنی بالاتر از مردم داشته باشند و خیلی قائل به این مسئله نیستم و فکر می‌کنم قوانین جایی بهبود دارند وحتی شاهد تغییر تأثیرگذاری هیأت منصفه در دوران حضور آقای رئیسی بودیم و امیدواریم این جایگاه در سایر حوزه‌ها تسری پیدا کند تا شاهد روزنامه‌نگاری بی‌طرفانه و آزاد باشیم.

* آیا جای برخی از صنوف در هیأت منصفه مطبوعات خالی نیست؟

پیشنهاد می‌گردد طیف انتخاب شوندگان را به اقشار مختلف جامعه توسعه دهند. همچنین به نظر می‌رسد روزنامه نگاران باید نماینده بیشتری در هیأت منصفه داشته باشند. در حال حاضر نماینده تشکل‌های مطبوعاتی در هیأت منصفه حضور دارد که می‌تواند به حوزه خبرنگاری هم تسری پیدا کند. علاوه بر این، روزنامه‌نگاران آزاد هم نماینده‌ای در هیأت منصفه مطبوعات داشته باشند.

* اختلاف نظری وجود دارد مبنی بر اینکه رأی هیأت منصفه جنبه مشورتی دارد و یا اینکه برای قاضی لازم‌الاتباع است. نظر شما در این رابطه چه می‌باشد؟

من نمی‌توانم به جرأت بگویم آیا امکان تغییر وجود دارد یا خیر اما اینکه در نهایت قاضی باید رأی بدهد دور از منطق نیست چرا که تشخیص موارد خلاف قانون با هیأت منصفه است اما تطبیق آن با مفاد قانونی و تعیین میزان مجازات در انحصار قاضی دادگاه است اما این به معنی بی‌اثر بودن نظر هیأت منصفه نیست بلکه باید به شکلی تغییر در قانون ایجاد گردد که اگر اختلاف نظر و تعارضی میان رأی قاضی و اکثریت هیأت منصفه باشد بتوان در دادگاه هم‌عرض به آن رسیدگی کرد. بنابراین شایسته است قواعدی صریح و به دو ر از ابهام در خصوص حل تعارض آرای نهاد هیأت منصفه و همچنین قضات دادگاه‌ها وجود داشته باشد.

* به نظر شما با وجود دادگاه و هيات منصفه، چه نيازی به «هيات نظارت بر مطبوعات» است؟

تشكيل هيات نظارت بر مطبوعات، علاوه بر موازی کاری، محدوديت و شائبه‌اي را براي مطبوعات ايجاد مي‌كند و ممکن است اصحاب رسانه را ناچار به در نظر گرفتن ملاحظاتی کند که در امر خطیر خبررسانی، محافظه کاری بیشتری را در پیش گیرند و آزادی بیان بیش از پیش با موانع و محدودیت‌ها مواجه گردد.

* در خصوص حدود نظارت دستگاه قضا بر فرایند داوری مطبوعات نظرتان را بیان بفرمائید. آیا قوانین و رویه قضائی فعلی در این زمینه به کمال نسبی رسیده است؟

در سال‌های اخیر ما شاهد تغییر در نحوه اطلاع‌رسانی، تکنولوژی‌های ارتباطی به ویژه در بستر فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی هستیم لذا به نظر می‌رسد قوانینی که در حوزه مطبوعات و رسانه‌ها وضع شده‌اند با این بروزرسانی همگام نگردیده‌‌اند.

* با توجه به تجربه‌های مطبوعاتی‌تان، اگر بخواهید مطبوعات را آسیب‌شناسی کنید چه عواملی مد نظرتان است؟

چالش‌های حوزه رسانه بسیار گسترده است و پرداختن به آن‌ها در پاسخ به این سوال نمی‌گنجد. با وجود رسانه‌های دولتی و شبه دولتی، چالش‌های متعددی در حوزه آموزش، نیروی انسانی، مطبوعات حرفه‌ای، مدیریت رسانه، کسب و کارهای رسانه‌ای و اقتصاد رسانه وجود دارند که برای مطبوعات تهدید جدی محسوب می‌شوند اما در ابعاد حقوقی، حدود قانون و خطوط قرمز در حوزه روزنامه‌نگاری آنطور که باید مشخص نیستند به این دلیل در برخی مواقع، رسانه‌ها به خود سانسوری ناچار می‌شوند که آسیب بزرگی است و باعث سوق پیدا کردن آن‌ها به رسانه‌های غیر رسمی و چه بسا ایجاد شایعه می‌گردد. 

* در پایان چنانچه مطلب خاصی مد نظرتان است بفرمائید.

از شما و سایر همکارانتان در کانون وکلای دادگستری کرمان کمال تشکر را دارم.

 

گفت‌وگو از: فاطمه خواجوئی

مسئول روابط عمومی کانون وکلای دادگستری کرمان